Μονή: μια βόλτα στο παλιό χωριό

Οι περισσότεροι βλέπουν τη Μονή μόνο από τον δρόμο, κι από εκεί φαίνονται λίγα σπίτια. Το χωριό όμως είναι μεγαλύτερο απ’ ό,τι δείχνει. Αφήστε τον δρόμο και κατεβείτε στα πιο χαμηλά δρομάκια, εκεί που τα παλιά σπίτια είναι κολλητά το ένα στο άλλο, πίσω από ξερολιθιές.

Πέτρα, κληματαριές και ερείπια

Ανάμεσα στα σπίτια που κατοικούνται υπάρχουν και πολλά ερείπια. Έχουν μείνει τοίχοι χωρίς σκεπή, ένα κλήμα έχει απλωθεί πάνω από μια πόρτα και μια ξύλινη σκάλα ακουμπά στις πέτρες. Άλλα σπίτια τα έχουν φτιάξει ξανά με φροντίδα, κάποια για ενοικιαζόμενα δωμάτια. Η Μονή είναι πολύ πιο ήσυχη από τη Σούγια, αλλά το καλοκαίρι κάθε άλλο παρά έρημη είναι.

Κήποι που ακόμα καρπίζουν

Τον Οκτώβριο τα ρόδια σκάνε πάνω στα κλαδιά, δίπλα στους τοίχους είναι γεμάτο φραγκοσυκιές και σχεδόν κάθε κήπος έχει ελιές. Η φραγκοσυκιά είναι γεμάτη ψιλά αγκάθια, ακόμα και πάνω στα φραγκόσυκα, γι’ αυτό καλύτερα να μην τα πιάνετε με γυμνά χέρια.

Οι ελαιώνες γύρω από το χωριό: Η εποχή της ελιάς γύρω από τη Σούγια: από το πράσινο στο μαύρο →

Ένα πουλί στην καμινάδα

Κοιτάξτε πού και πού και ψηλά. Σε μια καμινάδα κάποιος έφτιαξε ένα μαύρο μεταλλικό πουλί με κόκκινη μύτη, και κοιτάζει πέρα από την κοιλάδα, προς τα βουνά.

Γιατί υπάρχουν τόσα ερείπια

Το 1943, στη γερμανική κατοχή, η Μονή κάηκε μαζί με το Κουστογέρακο και τον Λιβαδά, για αντίποινα στην τοπική αντίσταση. Στην απογραφή του 2021 γράφτηκαν οκτώ μόνιμοι κάτοικοι. Το καλοκαίρι έχει περισσότερο κόσμο: επισκέπτες στα ενοικιαζόμενα δωμάτια και σε ένα μικρό πολυτελές κατάλυμα με ιδιωτικές πισίνες. Κι έχει και ταβέρνα το χωριό, An to Petyxeis, για ποτό ή φαγητό.

Γύρω από το χωριό

Μια πινακίδα στο χωριό δείχνει τον δρόμο για την εκκλησία της Παναγίας Κεράς. Στον δρόμο πιο κάτω τα πρόβατα περνούν από το ένα χωράφι στο άλλο, και το φθινόπωρο η ξερή γη γεμίζει σκιλοκρεμμύδες, ψηλά λευκά λουλούδια σαν στάχυα, που ανοίγουν τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο.

Δύο εκκλησίες

Στη Μονή υπάρχουν δύο εκκλησίες που αξίζει να πάτε. Η Παναγία η Κερά είναι μέσα στο χωριό, στον δρόμο δίπλα στην κοίτη του ποταμού, ανάμεσα σε ελιές και πορτοκαλιές. Παλιά ήταν γυναικείο μοναστήρι. Το πέτρινο καμπαναριό της, γύρω στα 20 μέτρα ψηλό, χτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα. Γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου.

Ο Άγιος Νικόλαος στέκει μόνος του μέσα στα χωράφια, βορειοανατολικά του χωριού. Το παλιότερο, ανατολικό κομμάτι το ζωγράφισε στα τέλη του 13ου αιώνα ο Θεόδωρος-Δανιήλ Βενέρης. Το δυτικό κομμάτι προστέθηκε αργότερα και το ζωγράφισε το 1315 ο Ιωάννης Παγωμένος, από τους πιο γνωστούς ζωγράφους της δυτικής Κρήτης, με αγίους και μια μεγάλη Δευτέρα Παρουσία. Οι τοιχογραφίες καθαρίστηκαν και συντηρήθηκαν το 2006–2007. Η εκκλησία είναι συνήθως κλειδωμένη. Το μικρό στρογγυλό καμπαναριό δίπλα της ήταν ανοιχτό όταν πήγαμε, και από τα στενά παράθυρά του φαίνονται η κοιλάδα και ο δρόμος που κατεβαίνει στη Σούγια.

Η πυραμίδα στον κατήφορο

Στην πλαγιά ανάμεσα στη Σούγια και τη Μονή, γύρω στα 290 μέτρα, ένας πέτρινος κώνος ξεπροβάλλει μέσα από τους θάμνους. Τον λένε πυραμίδα της Σούγιας, αν και είναι στρογγυλός. Έχει ύψος περίπου 4,6 μέτρα, μέσα του είναι σκαμμένος ένας θάλαμος γύρω στα 2,2 επί 2,1 μέτρα, και η χαμηλή του είσοδος βλέπει δυτικά. Συνήθως τον χρονολογούν στα ελληνορωμαϊκά χρόνια, αλλά κανείς δεν ξέρει σίγουρα τι ήταν. Η αρχαιολόγος Π. Δροσινού τον κατατάσσει στους ρωμαϊκούς τάφους των ανατολικών επαρχιών, έναν τύπο που δεν έχει άλλο γνωστό παράδειγμα στην Κρήτη. Άλλοι λένε ότι ήταν καμίνι για κεραμικά, κάτι που ταιριάζει με το όνομα που του δίνουν οι ντόπιοι, φούρνος. Ό,τι βρέθηκε μέσα στον θάλαμο δεν έλυσε το ερώτημα.

Φυτά στη διαδρομή

Οι πλαγιές εδώ είναι φρύγανα, χαμηλοί θάμνοι που αντέχουν ήλιο, αέρα και κατσίκες. Σε δύο φυτά θα ακουμπήσετε σίγουρα στον δρόμο. Η ασφάκα, Phlomis fruticosa, έχει μαλακά, γκρίζα, χνουδωτά φύλλα και την άνοιξη στρογγυλά κίτρινα λουλούδια, που το φθινόπωρο έχουν πια ξεραθεί. Η αστοιβίδα, Sarcopoterium spinosum, βγάζει κλαδιά που διχαλώνονται ξανά και ξανά και τελειώνουν σε αγκάθι. Κοιτάξτε από κοντά: τα αγκάθια ενώνονται σε ένα δίχτυ που μοιάζει ζωγραφισμένο με εξάγωνα, με μικρούς κόκκινους καρπούς πιασμένους μέσα.

Να θυμάστε

Τα ερείπια και οι κήποι ανήκουν σε οικογένειες του χωριού. Κοιτάξτε από το δρομάκι, μην ανεβαίνετε στους τοίχους και αφήστε τους καρπούς στα δέντρα.